Αρχείο για Απρίλιος 2011

ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΛΥΣΗ : Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ

από τον Κώστα Λάμπο

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ, Η ΑΜΕΣΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ,
Η ΑΤΑΞΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ, ΟΠΟΙΑ ΚΙ’ ΑΝ ΕΙΝΑΙ Η ΕΡΩΤΗΣΗ,[1]

http://infonewhumanism.blogspot.com/2011/04/blog-post_16.html

Ζούμε στην εποχή του απόλυτου εξουσιαστικού Φόβου, σε μια οικονομία του Φόβου και της παρακμής[3] και σε μια κοινωνία-ανθρωπότητα της πλήρους απαξίας του ανθρώπου και του πολιτισμού του. Ζούμε στη μέση μιάς πολυδιάστατης και πολυεπίπεδης παγκόσμιας κρίσης, οι ρίζες της οποίας τρέφονται από την κοινωνική ανισότητα. Οι καρποί της είναι η αδικία, ο παράνομος πλουτισμός και η αδικαιολόγητη φτώχια και οι συνέπειές της είναι η προϊούσα καταστροφή όλων των ζωτικών συστημάτων της οικόσφαιρας του πλανήτη, η βίαιη επιβολή της νεοφιλελεύθερης καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης και η καλπάζουσα εξαθλίωση της πλειονότητας του πληθυσμού της Γης. Το μέγεθος και το βάθος αυτής της κρίσης αποκαλύπτουν το συστημικό χαρακτήρα της, πράγμα που σημαίνει πως δεν είναι απλά και μόνο μια τομεακή-κλαδική, μια περιφερειακή-τοπική, μια εθνική-κοινωνική, μια πολιτική-διαχειριστική κρίση.

Πρόκειται για παρακμιακή, εκφυλιστική, γονιδιωματική κρίση που σηματοδοτεί το τέλος του ιστορικού κύκλου, το θάνατο του καπιταλιστικού συστήματος.

Γι’ αυτό και κάθε προσπάθεια να διαγνωσθεί και να αντιμετωπισθεί, από άγνοια ή από ιδιοτέλεια, μερικά, αποσπασματικά και καθησυχαστικά, με σκοπό τη θεραπεία-διάσωση του ασθενούς καπιταλισμού, συμβάλλει στην ολοκλήρωση της καπιταλιστικής βαρβαρότητας, η οποία παίρνει τη μορφή:

1.    της διαρκούς κυλιόμενης πολεμικής καταστροφής κάθε εμποδίου στην απόπειρα του κεφαλαίου να επιβιώσει ως ζόμπι, μέσω της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης,

2.    του πυρηνικού ολοκαυτώματος Χιροσίμα-Ναγκασάκι ή του πυρηνικού εφιάλτη Τσερνομπίλ, Φουκοσίμα και πολλών άλλων περιπτώσεων,

3.    της σταδιακής ερημοποίησης του πλανήτη,

4.    της υποταγής της κοινωνίας στους επιχειρηματικούς ομίλους,

5.    της όξυνσης του διατροφικού προβλήματος του πλανήτη,

6.    της χειραγώγησης της κοινωνίας με εργαλεία το Φόβο, το σκοταδισμό, την παραπλάνηση, την κρατική-παρακρατική τρομοκρατία και την καταστολή, ακόμα και με τη βιοχημεία,

7.    του επιταχυνόμενου εκφασισμού των κοινωνιών και συνολικά της ανθρωπότητας και

8.    της απαξίωσης του ανθρώπινου πολιτισμού και ακύρωσης των προοπτικών του.

Γι’ αυτό εκτιμώ, πως πρέπει άμεσα να βγούμε από τη λογική των τεχνοκρατών-γιατρών του καπιταλισμού και να εκτιμήσουμε τη συγκεκριμένη παγκόσμια κρίση με βάση τα διδάγματα της ανθρώπινης ιστορίας και από τη σκοπιά των κατηγοριών εκείνων που καταδυναστεύονται από τον μανιακό καπιταλισμό, δηλαδή από τη σκοπιά της ζωής, της εργαζόμενης ανθρωπότητας, του πολιτισμού και της Φύσης και σε τελική ανάλυση από τη σκοπιά του Ανθρώπου και όχι των κερδών του κεφαλαίου.

Όλα δείχνουν πως ο καπιταλισμός ολοκλήρωσε τον ιστορικό του κύκλο και βρίσκεται στο ανώτατο στάδιο της παρακμής του. Η ανθρωπότητα έχει κάθε λόγο να αποσύρει τον επικίνδυνο πιά καπιταλισμό και να οργανώσει την παραπέρα πορεία της με βάση τις σύγχρονες δυνατότητες, τις συνολικές υλικές και πνευματικές ανάγκες της και φυσικά με τα οράματά της για ένα καλύτερο κόσμο.

Σ’ αυτό το σημείο που οριοθετεί τον καπιταλισμό ως παρελθόν και ένα καλύτερο κόσμο ως μέλλον, η ανθρωπότητα και πιο συγκεκριμένα οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, ως σύγχρονος Οιδίποδας, ξαναβρίσκεται μπροστά στο κρίσιμο σταυροδρόμι του 21ου αιώνα και πρέπει να απαντήσει για μια ακόμα φορά στο ερώτημα της Σφίγγας-Ιστορίας: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ.

Με αφετηρία της αναζήτησης, αλλά και ως τέρμα του δρόμου για ένα καλύτερο κόσμο, τον άνθρωπο, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε τους λογαριασμούς μας με την ιστορία, με ολόκληρη τη μέχρι τώρα ιστορία του ανθρώπινου γένους[4].

Γι’ αυτό είναι αναγκαία μια ιστορική αναδρομή. Θα πρότεινα να επισκεφτούμε τους σημαντικότερους σταθμούς αυτής της διαδρομής. Και σε κάθε περίπτωση θα ξεκινήσουμε από τις εξισωτικές κοινωνίες της εποχής της αθώας αγριότητας και του λεγόμενου ‘πρωτόγονου κομμουνισμού’, που μας κληροδότησαν την εμπειρία εκατομμυρίων χρόνων, για την κοινωνική ισότητα και την εγνωσμένη αναγκαιότητα, δηλαδή την κοινωνική ελευθερία, που βασίζονταν πάνω στην ισοκτησία, ως αποτέλεσμα της κοινοχρησίας και της κοινοκτημοσύνης της γης.

Στη συνέχεια θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο να μελετήσουμε, όχι να αντιγράψουμε, την αεί ανατέλλουσα αρχαία Αθηναϊκή Δημοκρατία, η οποία κληροδότησε στην ανθρωπότητα την έννοια του Κράτους του Δήμου, της πραγματικής Λαϊκής Κυριαρχίας, δηλαδή της Άμεσης Δημοκρατίας[5].

Να συνεχίσουμε το οδοιπορικό μας με την Πολιτεία του Αριστόνικου που έκανε πράξη την Ουτοπία του Ιάμβουλου, με επόμενους σταθμούς τα ‘Πρωτοχριστιανικά Κοινόβια’, την ‘Πολιτεία του Ήλιου’ την ‘Κομμούνα της Θεσσαλονίκης’, και τη Λαϊκή Επανάσταση της Αγγλίας’.

Το νέο ξεκίνημα μας οδηγεί στο ρωσικό ‘Αγροτικό Κοινόβιο’ Μιρ και στην ‘Κομμούνα της Άνδρου’, κι’ από εκεί πεταγόμαστε μέχρι το ‘Συνεταιριστικό ιδεώδες στη Θεωρία και στην Πράξη’ με μια στάση στο Μοντραγκόν, για να συνεχίσουμε μέχρι το αιχμάλωτο ‘Κιμπούτς’ στο Ισραήλ και την ‘Κομμούνα της Μπάχα-Καλιφόρνια και της Μορέλος στο Μεξικό.

Μακρύ το ταξίδι μας, αλλά είναι τόσο συναρπαστικό που συνεχίζουμε με τη μελέτη ‘του προτάγματος του Σοσιαλισμού’, βασικοί σταθμοί του οποίου είναι η ‘Παρισινή Κομμούνα’, η ‘Ρωσική επανάσταση του 1905’ και η ‘Οκτωβριανή επανάσταση το 1917’.

Η επόμενη διαδρομή, μας οδηγεί στην προσέγγιση της απόπειρας σύνθεσης των προταγμάτων της ‘Άμεσης Δημοκρατίας και του Σοσιαλισμού’ με σταθμούς τη ‘Συμβουλιακή Δημοκρατία της Γερμανίας’, τη ‘Συμβουλιακή Δημοκρατία της Ιταλίας’ και την ‘Κομμούνα της Κρονστάνδης’, για να καταλήξουμε στον αντίλογο και στις μετασεισμικές δονήσεις της ‘Δικτατορίας του προλεταριάτου’ που ήρθε ως ‘υπαρκτός σοσιαλισμός’ και έφυγε ως υπαρκτός κρατικοκαπιταλισμός.

Στη συνέχεια πεταγόμαστε στην Ανατολή και γνωρίζουμε τις ‘Κινέζικες Κομμούνες’ και τον αγροτικό κομμουνισμό τους. Επιστρέφουμε στη Δύση για να γνωρίσουμε τις απόπειρες ‘Αυτοδιαχείρισης’, ξεκινώντας από την ‘Ισπανική επανάσταση για την Αυτοδιαχείριση’ για να καταλήξουμε, παρακάμπτοντας μέχρι το ‘Γαλλικό Μάη’, στο μεγάλο αυτοδιαχειριστικό πείραμα που συντελείται στις μέρες μας στη Λατινική Αμερική.

Στο μεταξύ συναντάμε στη διαδρομή μας την επιστήμη των ‘Δικτύων’ και με αφορμή αυτή τη συνάντηση επισκεπτόμαστε τα ‘Εναλλακτικά Κοινωνικά Δίκτυα’, όπως τα ‘Δίκτυα Ανταλλαγής’ αγαθών και υπηρεσιών χωρίς τη μεσολάβηση χρήματος, οι ‘Τράπεζες Χρόνου’ και οι ‘Τράπεζες Ενέργειας’. Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η συζήτηση ενός κύκλου εξακοσίων (600) Νέων, Γάλλων και Γερμανών, με αντικείμενο την ‘Αχρήματη Κοινωνία’.

Συνοψίζοντας τις εμπειρίες μας από αυτό το συναρπαστικό οδοιπορικό μας καταλήγουμε σε τρία συμπέρασμα:

  • Το πρώτο συμπέρασμα είναι, πως η ανθρωπότητα, ως Εμείς, ως συλλογικότητα παλεύει από τα γεννοφάσκια της για Κοινοκτημοσύνη και Ισότητα, για Ισότητα και Δικαιοσύνη, για κοινωνική Δικαιοσύνη και για Ισοπολιτεία, για Άμεση Δημοκρατία και Ελευθερία, για Συνεργασία και Ειρήνη, για Απελευθέρωση του Ανθρώπου και για Οικουμενικό Ανθρωπισμό, παλεύει δηλαδή για τον κάθε φορά καλύτερο κόσμο.
  • Το δεύτερο συμπέρασμα είναι πως η εργαζόμενη ανθρωπότητα εμποδίστηκε συστηματικά από όλα τα εκμεταλλευτικά κοινωνικοοικονομικά συστήματα που επέβαλλαν την κυριαρχία τους με τη βία των θεσμών, των διάφορων σκοταδισμών, του ταξικού κράτους και των όπλων. Βέβαια η ανθρωπότητα κατάφερνε πάντα κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες να κλείνε τον κύκλο αυτών των ενοχλητικών παρασιτικών μορφωμάτων και να δημιουργεί με υπομονή και επιμονή τους όρους της απελευθέρωσής της, από το ένα μετά το άλλο εξουσιαστικό-εκμεταλλευτικό σύστημα, μέχρι που φτάσαμε στον 21ο αιώνα, όπου η ανθρωπότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με την καπιταλιστική βαρβαρότητα.
  • Το τρίτο συμπέρασμα είναι πως η ανθρωπότητα συνειδητοποιεί σταδιακά, όπως αποκαλύπτεται και στο οδοιπορικό μας, πως δεν έχει να επιλέξει μεταξύ του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού και του κρατικού καπιταλισμού, της αμαρτωλής σοσιαλδημοκρατίας και του τριτοτεταρτοδιεθνιστικού ψευτοσοσιαλισμού, αλλά οφείλει να αναδείξει την μακραίωνη αγωνιστική προσπάθειά της σε σύγχρονη επιλογή της.

Γι’ αυτό θα χρειαστεί οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού να αυτονομηθούν πνευματικά, ιδεολογικά, πολιτικά και οργανωτικά από την κηδεμονία της απερχόμενης, αλλά και της καροδοκούσας άρχουσας τάξης και να επεξεργαστούν το δικό τους σύγχρονο Σχέδιο για το Μέλλον της Ανθρωπότητας. Ένα σχέδιο με τρία  στάδια, με:

  • πρώτο αυτό της διαμόρφωσης ενός σύγχρονου κινήματος Διαφωτισμού που θα κοινωνικοποιεί την επιστημονικά έγκυρη και κοινωνικά χρήσιμη γνώση, για να απαλλαγεί η εργαζόμενη κοινωνία από τους εξουσιαστικού μύθους, τους μεσσίες και τις υποτίθεται επαναστατικές ηγετικές πρωτοπορίες και να καταστεί η ίδια η εργαζόμενη κοινωνία-ανθρωπότητα υποκείμενο της ιστορίας της απελευθέρωσής της,
  • δεύτερο αυτό της ειρηνικής ουμανιστικής επανάστασης της συνειδητής εργαζόμενης κοινωνίας, για την ανατροπή του καπιταλισμού σε κάθε πιθανή και απίθανη εκδοχή του και
  • τρίτο αυτό της οικοδόμησης του Κοινωνικοοικονομικού Συστήματος του Ουμανισμού[6], συστατικά στοιχεία του οποίου θα είναι η απόλυτη και καθολική κοινοκτημοσύνη και η καθολική Άμεση Δημοκρατία, με στόχο τη δημιουργία της Αταξικής Κοινωνίας και του Οικουμενικού Ουμανιστικού Πολιτισμού.

Η ανθρωπότητα βρέθηκε, στην αργόσυρτη και βασανιστική διαδρομή της, πολλές φορές μπροστά σε τέτοια διλήμματα και πάντα στην ώρα της κατάφερνε να πετάει από πάνω της κάθε τι το παρακμασμένο και το σάπιο και να ανοίγει το δρόμο για τον εκάστοτε δυνατό και αναγκαίο καλύτερο κόσμο. Οι επιστήμες και οι τεχνολογίες του 21ου αιώνα, κάτω από τον έλεγχο της κοινωνίας, συνθέτουν την αντικειμενική δυνατότητα για τη πραγμάτωση του πανάρχαιου ονείρου της ισότητας. Η κατασταλαγμένη εμπειρία και η απελευθερωτική ιστορική συνείδηση της σύγχρονης εργαζόμενης κοινωνίας συνθέτουν την εξατομικευμένη και τη συλλογική υποκειμενική παράμετρο της αντικαπιταλιστικής-ουμανιστικής επανάστασης Και τα δυό αυτά μεγέθη μαζί θα γυρίσουν σίγουρα τη σελίδα της ιστορίας και θα διευρύνουν τους ορίζοντες του ανθρώπινου, ανθρωπιστικού, ουμανιστικού πολιτισμού, στα πλαίσια του οποίου ο αρχάνθρωπος που έγινε δούλος, δουλοπάροικος και εργάτης, θα ξαναγίνει ελεύθερος άνθρωπος στις σύγχρονες συνθήκες.

Ο Ουμανισμός του 21ου Αιώνα, ο Ουμανισμός του homo humanisticus universalis, δεν μπορεί παρά να σημαίνει τη λαχτάρα, την προσπάθεια και την ικανότητά μας, ως ανθρωπότητα, να σκουπίσουμε το δάκρυ από τα μάτια της Μάνας-Φύσης και να ξανακάνουμε το άδολο χαμόγελό της, το συναρπαστικό φαινόμενο της ζωής, τη ζωή μας την ίδια, έργο τέχνης, πηγή δημιουργικής οικουμενικής ευτυχίας και αιώνιο στολίδι αυτού του αναρχοατελεύτητου και μεγαλοπρεπούς Σύμπαντος[7].

=====================================================================


[1] Αντρέ Μπρετόν: «Ο Άνθρωπος είναι η απάντηση όποια κι αν είναι η ερώτηση»

[2] Συμβολή στη συζήτηση με θέμα: Αιτίες και συνέπειες της παγκόσμιας κρίσης και προοπτικές της Άμεσης Δημοκρατίας που έγινε: 1. το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (13.04.2011) 2. στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (14.04.2011) και 3. στον Αχαϊκό Όμιλο Πολιτικού & Κοινωνικού Προβληματισμού (15.04.2011)

[3] Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και Παγκοσμιοποίηση. Οικονομία του Φόβου και της παρακμής, ΠΑΠΖΗΣΗΣ, Αθήνα 2009.

[4] Με αυτό το θέμα καταπιάνομαι συστηματικά στο καινούργιο, υπό έκδοση, βιβλίο μου.

[5] Δεν είναι του παρόντος η αναλυτική προσέγγιση της Αθηναϊκής Δημοκρατίας και η όποια αναφορά στις αντιφάσεις της και στις σκοτεινές πλευρές της θα ήταν σίγουρα πολύ διδακτική ιστορία.

[6] «Oπως ο αθεϊσμός σαν ξεπέρασμα του Θεού είναι η εμφάνιση στο προσκήνιο του θεωρητικού ουμανισμού και ο κομμουνισμός σαν ξεπέρασμα της ατομικής ιδιοκτησίας η διεκδίκηση της πραγματικής ανθρώπινης ζωής σαν ιδιοκτησία του ανθρώπου, είναι η εμφάνιση του πρακτικού ουμανισμού. Ο αθεϊσμός είναι ο ουμανισμός που συνδέεται με τον εαυτό του μέσα από το ξεπέρασμα της θρησκείας. Μόνο όταν ξεπεράσουμε τη μεσολάβηση αυτή –που είναι, ωστόσο, μια απαραίτητη προϋπόθεση- θα εμφανιστεί ο θετικός ουμανισμός, θετικά παραγόμενος στον εαυτό του. Αλλά ο αθεϊσμός και ο κομμουνισμός, (ως θετικός ουμανισμός) δεν είναι φυγή, δεν είναι αφαίρεση, δεν είναι απώλεια του αντικειμενικού κόσμου που δημιούργησε ο άνθρωπος, ή των ουσιαστικών του δυνάμεων που προεκτείνονται στην αντικειμενικότητα, δεν είναι μια άθλια επιστροφή στην αφύσικη, πρωτόγονη απλότητα. Αντίθετα είναι μάλλον η πρώτη πραγματική εμφάνιση, η αληθινή πραγμάτωση του ανθρώπου, η επαλήθευση της πραγματικής ανθρώπινης ουσίας του», Marx Karl, Early Writings, PENGUIN BOOKS, in Αssociation with New Left Review, 1992, p. 395

[7] Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και παγκοσμιοποίηση. Οικονομία…, ο. π., σελ. 435.

Advertisements

…μια ωραία ιστοριούλα αγάπης, χρήματος, εξουσίας και ξεπουλήματος….

από την Πέπη Σακελλαρίου

Με αφορμή μια συζήτηση με φίλους, αναρωτήθηκα –όπως πάντα– πότε θα τελειώσουν τα παιχνίδια του «συστήματος» εις βάρος των πολλών και προς όφελος των λίγων.
Εξηγούσα λοιπόν στους φίλους μου :
Πες ότι εγώ είμαι η Ελλάδα, εσύ η Γερμανία και εσύ η Γαλλία.
Εγώ έχω εργάτες στη δούλεψή μου και πουλάω ζάχαρη και βαμβάκι.
Εσύ έχεις εργάτες στη δούλεψή σου και πουλάς υποβρύχια και όπλα γενικώς.
Κι εσύ έχεις εργάτες στη δούλεψή σου και πουλάς αρώματα και καλλυντικά.

Αποφασίζουμε να γίνουμε αλληλέγγυοι να βοηθάμε ο ένας τον άλλο και να διατηρούμε μεταξύ μας συνεκτικούς δεσμούς.

Έτσι αρχίζουμε τις ανταλλαγές των προϊόντων παραδεχόμενοι ο ένας στον άλλο -προς χάριν του δικαιώματος όλων μας στο «σεφτέ» και στον «τζίρο» – ότι όλα, μα όλα τα προϊόντα είναι χρήσιμα.

«Αλληλέγγυα» αποφασίζουμε ότι παρ’ όλο που έχουμε τα ίδια δικαιώματα δεν θα έχουμε την ίδια δύναμη λόγου (π.χ. μια ψήφος ανά χώρα), αλλά εσύ που είσαι η Γερμανία έχεις 3 ψήφους, εσύ που είσαι η Γαλλία έχεις 2 ψήφους και εγώ που είμαι η Ελλαδίτσα έχω 1 ψήφο.

Τα πράγματα ρολάρουν για λίγο αλλά δυστυχώς το ανήμερο θεριό της απληστίας παραμονεύει. Νέοι φίλοι μεγάλοι και τρανοί που ορίζουν τις τύχες του κόσμου (βλέπε χρήμα) σας διπλαρώνουν και αρχίζουν να ετοιμάζουν το παιχνιδάκι τους που χρόνια τώρα ξέρουν και παίζουν σωστά. Το παιχνίδι λέγεται Η ΦΟΥΣΚΑ και έτσι σας μπαίνουν ιδέες αδέλφια μου και αρχίζει το πάρτι …

Αποφασίζετε –πλειοψηφία γαρ– ότι θα μου δίνετε λεφτά υπό τον όρο ότι εγώ δεν θα πρέπει πλέον να παράγω ζάχαρη και βαμβάκι. Θα μου δίνετε τόσα ώστε να μπορώ να αγοράζω τα πιο φθηνά δικά σας προϊόντα (έχετε βλέπεις περισσότερους εργάτες και μπορείτε να ρίχνετε τις τιμές σας) και να μου μένει και κάτι.

Εγώ γίνομαι super-καταναλωτής και ωθώ και τους εργάτες μου σε αυτού του τύπου την οικονομία. Για λίγο η «καταναλωτική» μου οικονομία ανθίζει και η αισιοδοξία  γενικώς είναι στο φουλ! Τόσο πολύ που αποφασίζω -με τη δική σας παρότρυνση- να κάνω και φιέστες.

Όμως επειδή όλοι πρέπει να κάνουμε σεφτέ ο ένας στον άλλο, όπως συμφωνήσαμε και βάλαμε και βούλα σε χαρτί επίσημο παρακαλώ, πρέπει να αγοράσω τα προϊόντα σας. Τα λεφτά δεν φθάνουν για όλα όμως, οπότε αποφασίζετε να με δανείσετε πλέον για να πάρω τα προϊόντα σας. Για να φανείτε δε περισσότερο καλοί αποφασίζετε με τη σειρά σας να μη δώσετε καμιά αύξηση στους εργάτες σας για να παραμείνουν τα προϊόντα σας σε χαμηλές τιμές.

Καταχαρούμενη εγώ σας πληρώνω διπλά. Μια για τα προϊόντα σας που αγοράζω και μια για τα δάνεια που πήρα με τον πολύ λογικό -για τις δυνατότητες της οικονομίας μου- τόκο που αποφασίσατε να βάλετε.

Τα λεφτά τελειώνουν όμως, η αισιοδοξία πάει περίπατο και γω δεν παράγω πλέον όχι μόνο ζάχαρη και βαμβάκι αλλά ούτε καν πατάτες για να φάω… και έχω και ένα άγχος γαμώτο!! Πως θα ξεπληρώσω τ’ αδέλφια μου για το καλό που μου ‘καναν;;;;

Ουφ! πάλι καλά που έχω στην καβάτζα κάτι ασημικά που μπορώ να ξεπουλήσω όσο-όσο, να τηρήσω την συμφωνία «αλληλεγγύης» και έτσι να περηφανεύομαι για το καθαρό μου κούτελο, το «πλιατσικολεμένο» σπίτι μου και την άδεια στομάχα μου!!! Έχω δε φροντίσει για τους συμβούλους (και τριβούλους ααααχ! θυμήθηκα και τη γιαγιάκα μου να ‘στε καλά βρε) που θα τους πληρώσω αδρά για να βοηθήσουν στο ξεπούλημα ….

Όχι ρε! Εσείς που είστε τ’ αδέλφια μου (και οι φίλοι σας οι φραγκάτοι) δεν βάλατε στο μάτι τα ασημικά μου, που να μου βγει το μάτι που σκέφτομαι τέτοια πράγματα. Ούτε σκέφτεστε ότι βρήκατε κορόιδα για να συνεχίσουν να ταϊζουν εσάς και το σαθρό σύστημά σας.

Ξέρετε γιατί γίνονται όλα αυτά;

Έχετε αντοχή να διαβάσετε τις παρακάτω πολύ βασικές θεωρίες (ευλογημένος ο Heilbroner -αν και στη σελίδα 277 του βιβλίου του “Οι Φιλόσοφοι του Οικονομικού Κόσμου» τα χαλάμε κάπως);

Αν ναι έχει καλώς διαβάστε τις και θα καταλάβετε τους λόγους για τους οποίους μια οικονομία ζητάει πάντα να μεγεθύνεται, για το πώς οι κάτοχοι των -όποιων- μέσων φέρονται ανά εποχές στην ανθρωπότητα, πως στη διάρκεια της ιστορίας διάφορες εξελίξεις (π.χ. τεχνολογία) έδιναν νέα ώθηση και τι γίνεται στο τέλος των μεγάλων οικονομικών κύκλων.

Σας παρουσιάζω εν περιλήψει τις δύο βασικές θεωρίες του Σμιθ και του Μαρξ και για τον Κέυνς, αυτόν τον καλό άνθρωπο, θα αφιερώσω ξεχωριστό άρθρο.

Αν πάλι βαριέστε έχει καλώς, πάτε όμως στο τέλος γιατί εκεί προσπάθησα να συνοψίσω αυτό το πολύ βασικό συμπέρασμα (Heilbroner βοηθούντος).

Ο Άνταμ Σμιθ

Η θεωρία του Άνταμ Σμιθ (οικονομολόγος του προβιομηχανικού καπιταλισμού), όπως διατυπώνεται στον Πλούτο των Εθνών, συνοψίζεται ως εξής :

Οι νόμοι της αγοράς είναι απλοί. Ορίζουν ότι ένας συγκεκριμένος τρόπος συμπεριφοράς σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό πλαίσιο θα επιφέρει απολύτως συγκεκριμένα και προβλεπτά αποτελέσματα. Ο ρυθμιστής που αποτρέπει τελικά τα άπληστα άτομα να εκβιάζουν την κοινωνία απαιτώντας υπέρογκα λύτρα είναι ο ανταγωνισμός και η σύγκρουση μεταξύ των ιδιοτελών παραγόντων στο πεδίο της αγοράς.

Αντιμετωπίζει α) το πρόβλημα της δόλιας συμμαχίας με τη διάσπασή της από άλλο παράγοντα που θα δραστηριοποιηθεί στον ίδιο ή σε άλλο παραγωγικό τομέα, β) το πρόβλημα της συνεχώς μειούμενης πληρωμής των εργατών με την αποψίλωση της ζήτησης για προϊόντα, γ) ενώ τέλος στην υπέρμετρη αύξηση της τιμής των προϊόντων απαντά με την έλλειψη αγοραστών.

Η αγορά ρυθμίζει τόσο τις τιμές όσο και τις ποσότητες των αγαθών με επιδιαιτητή τη δημόσια ζήτηση καθορίζοντας τα εισοδήματα εκείνων που συνεργάζονται για την παραγωγή αυτών των αγαθών.

Παρ’ όλα αυτά βέβαια ο Σμιθ αναγνωρίζει τη χρησιμότητα των δημοσίων επενδύσεων για μεγάλα έργα που δεν είναι δυνατό να αναλάβει ο ιδιωτικός τομέας π.χ. παιδεία.

Στο Νόμο της Συσσώρευσης που διατύπωσε, έβλεπε το όφελος της αξιοποίησης μηχανών και τον καλύτερο καταμερισμό της εργασίας οδηγώντας τον στη διατύπωση του Νόμου του Πληθυσμού όταν η περαιτέρω συσσώρευση θα ήταν πλέον αδύνατη.

Επιγραμματικά οι δύο νόμοι διαπλέκονται ως εξής : Υπάρχει συσσώρευση πλούτου η οποία έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση των παραγωγικών εγκαταστάσεων και το μεγαλύτερο καταμερισμό της εργασίας. Η συσσώρευση όμως οδηγεί σε αύξηση μισθών καθώς οι καπιταλιστές ανταγωνίζονται μεταξύ τους για τους εργάτες που θα εργαστούν στις βιομηχανίες και έτσι η συσσώρευση σταματά να είναι επικερδής. Όμως η αύξηση των μισθών οδηγεί μακροπρόθεσμα και στην αύξηση του πληθυσμού –λόγω της μικρότερης θνησιμότητας των παιδιών των εργατών– και τελικά στη μείωση των μισθών στα «φυσιολογικά» τους επίπεδα. Όταν η κοινωνία εξαντλήσει τους αχρησιμοποίητους πόρους και επιβάλει το λεπτομερέστερο δυνατό καταμερισμό της εργασίας αφού έχει επεκτείνει τα όριά της και έχει αξιοποιήσει τον αυξημένο οικονομικό χώρο μέχρι εξαντλήσεως τότε η ανάπτυξη τερματίζεται.

Κατά τον Άνταμ Σμιθ στο πολύ μακρινό μέλλον η αναπτυξιακή δύναμη της κοινωνίας εκλείπει αναφέροντας ότι περίπου τα διακόσια χρόνια είναι η μεγαλύτερη περίοδος κατά την οποία η κοινωνία μπορεί να ελπίζει ότι θα ακμάζει. Μετά από αυτό, ο εργάτης επιστρέφει σε μισθό συντήρησης, ο καπιταλιστής στα περιορισμένα κέρδη της σταθερής αγοράς και μόνο ο γαιοκτήμονας μπορεί να απολαμβάνει μεγαλύτερο εισόδημα καθώς η παραγωγή τροφίμων παραμένει στα επίπεδα που απαιτεί ένας μεγαλύτερος πληθυσμός.

Η θεωρία βέβαια ήταν καλή και έτσι λειτουργούσε λίγο – πολύ την εποχή του Άνταμ Σμίθ.

Ο Μαρξ

Περίπου 100 χρόνια μετά ο Μάρξ και ο Έγκελς έδωσαν μορφή στην φιλοσοφία τους που ονομάστηκε διαλεκτικός[1] υλισμός[2].

Η παραγωγή και η ανταλλαγή προϊόντων αποτελεί τη βάση κάθε κοινωνικής τάξης πραγμάτων. Σε κάθε κοινωνία που έχει εμφανισθεί στην ιστορία η διανομή των προϊόντων και η επακόλουθη διαίρεση της κοινωνίας σε τάξεις και εξουσίες καθορίζεται από το τι παράγεται και πως το προϊόν ανταλλάσσεται. Τα αίτια κάθε κοινωνικής αλλαγής και πολιτικής επανάστασης αναζητούνται στον τρόπο παραγωγής και όχι στην κατανόηση -εκ μέρους των ανθρώπων- της δικαιοσύνης.

Εν τω μεταξύ η κοινωνία περνάει από τη χειρονακτική βιοτεχνία και το φεουδάρχη στο ατμοκίνητο εργοστάσιο και το βιομήχανο κεφαλαιοκράτη και άρα σε ένα νέο κοινωνικό και πολιτιστικό περιβάλλον.

Η οικονομική βάση του καπιταλισμού είναι πλέον η όλο και περισσότερο εξελισσόμενη τεχνολογικά βιομηχανική παραγωγή, το εποικοδόμημά του είναι το σύστημα της ατομικής ιδιοκτησίας. Η σύγκρουση προκύπτει από το γεγονός ότι η βάση και το εποικοδόμημα είναι ασύμβατα γιατί ενώ η βάση είναι μια συνεχώς αλληλοεξαρτώμενη όλο και πιο οργανωμένη διαδικασία, το εποικοδόμημα αποτελεί το πλέον ατομικιστικό από τα κοινωνικά συστήματα. Τα εργοστάσια απαιτούν κοινωνικό σχεδιασμό ενώ η ατομική ιδιοκτησία τον απεχθανόταν. Έτσι η ανάπτυξη της σύγχρονης βιομηχανίας υποσκάπτει το ίδιο το θεμέλιο πάνω στο οποίο η αστική τάξη παράγει και ιδιοποιείται τα πάντα.

Όπως κατέδειξε ο Μαρξ στο Μανιφέστο ακόμα και σε έναν κόσμο τέλειου ανόθευτου καπιταλισμού χωρίς μονοπώλια, συνδικάτα και πλεονεκτήματα για κανένα, όπου κάθε προϊόν πωλείται στην κατάλληλη τιμή, τα κέρδη προκύπτουν από την θεώρηση της εργασιακής δύναμης ως εμπόρευμα.

Έτσι ο εργάτης αναλαμβάνει το έργο, και το ύψος του μισθού του εξαρτάται από την ποσότητα χρόνου που απαιτείται για τη συντήρηση του εργάτη. Όμως ο εργάτης δουλεύει περισσότερο χρόνο από όσο χρειάζεται για τη συντήρησή του και έτσι η διαφορά της αξίας που παράγει (υπεραξία) την καρπώνεται ο κάτοχος των μέσων παραγωγής. Οι καπιταλιστές έχουν κέρδη αλλά βρίσκονται και σε διαρκή ανταγωνισμό μεταξύ τους προχωρώντας και εδώ σε συσσώρευση και πλειοδότηση για τις υπηρεσίες του εργατικού δυναμικού. Στο πλαίσιο αυτό οι μισθοί αυξάνονται η υπεραξία μειώνεται και σύντομα και αυτοί εδώ οι καπιταλιστές αντιμετωπίζουν το πρόβλημα των καπιταλιστών του Άνταμ Σμιθ.

Και παρ’ όλο που ο Μαρξ απαντά στα προβλήματα επιβράδυνσης της οικονομίας που εγείρονται με την χρήση της τεχνολογίας αποδεικνύει και πάλι ότι το σύστημα καταρρέει καθώς με δικές του ενέργειες εξαντλεί την ίδια την πηγή κερδοφορίας του, την υπεραξία.

Τα κέρδη είναι ταυτόχρονα η κορωνίδα αλλά και η αχίλλειος πτέρνα του καπιταλισμού αφού προϋποθέτουν τη διαρκώς επεκτεινόμενη οικονομία.

… ο λόγος -όπως δείχνει η ιστορία του είδους μας- που όλα αυτά τα ωραία πράγματα μας συμβαίνουν …

Για τον Άνταμ Σμιθ η καπιταλιστική κυλιόμενη κλίμακα ανερχόταν σταθερά, τουλάχιστο όσο ψηλά μπορούσε να δει το μάτι. Για άλλους οικονομολόγους (Μιλλ) οι προοπτικές γινόταν πιο αισιόδοξες από την ανακάλυψη ότι η κοινωνία μπορούσε να κατανείμει το προϊόν της όπως έκρινε σωστό, και όχι όπως μέχρι τότε όριζαν οι «οικονομικοί νόμοι».

Για τον Μαρξ, ακόμα κι αυτή η σωτήρια δυνατότητα ήταν αβάσιμη, αφού η υλιστική ερμηνεία της ιστορίας του έλεγε ότι το κράτος δεν ήταν παρά το πολιτικό όργανο εξουσίας των οικονομικών αρχόντων και όχι ο επιδιαιτητής εξισορρόπησης των διεκδικήσεων των συγκρουόμενων μερών της κοινωνίας ….

Όπως λοιπόν νομίζω, αφού ανά εποχές στην ιστορία μας οι κάτοχοι (τους αποκαλώ ενίοτε και λαμόγια ή μαφία ή άντε κάτι σε πιο εύηχο όπως εχθροί του είδους μας) βρήκαν τρόπους νέας ανέλιξης και μεγέθυνσης της οικονομίας (βλέπε τεχνολογία, μετανάστευση, κ.ά) κατά πως που τους βόλευε, εξάντλησαν διάφορους πόρους και ιδέες για να συνεχίσουν τη μάσα τους.

Εσχάτως λοιπόν ενσωματώνοντας «εξαιρετικά» μυαλά (εγώ τα αποκαλώ διεστραμμένα μυαλά) σκέφθηκαν τι ωραίο που είναι να αξιοποιήσουν -στο έπακρο επιτέλους!- τις δυνατότητες των κρατών και να δημιουργήσουν φούσκες τις οποίες μπορούν επιλεκτικά να σκάνε όπου και όποτε τους βολεύει.

Όταν εκεί που σκάνε τις φούσκες αρχίζουν τα πράγματα να αγριεύουν και διάφοροι μασαδόροι κινδυνεύουν ή δεν έχουν άλλο ζουμί να ξεζούμισμα, την κάνουν με ελαφρά πηδηματάκια για άλλα βολικά σημεία του πλανήτη αλλιώς συνεχίζουν τη μάσα τους για όσο τους παίρνει.

Και έτσι ένα ωραίο σύστημα από άρχοντες και παραφερνάλια συνεχίζει το παιχνίδι του στις πλάτες μας επικαλούμενο πάντα την ανάγκη ανέλιξης -και ποτέ ισορροπίας- της οικονομίας, για να περνάνε αυτοί καλύτερα και μεις όπως μπορούμε ….

[1] Ενσωματώνοντας την ιδέα του Χέγκελ για την εγγενή αλλαγή όπου κάθε ιδέα, κάθε δύναμη αναπόδραστα εκτρέφει το αντίθετό της, και τα δύο μαζί συγχωνεύονται σε μια ενότητα που με τη σειρά της δημιουργεί τη δική της αντίφαση. Η ιστορία είναι η έκφραση αυτής της αέναης κίνησης αντιτιθέμενων και συντιθέμενων δυνάμεων και ιδεών. Η διαλεκτική αλλαγή είναι εγγενής στις ανθρώπινες υποθέσεις.

[2] Δεν βασίζεται δηλαδή στον κόσμο των ιδεών αλλά στο κοινωνικό και φυσικό περιβάλλον.